Bəşər tarixindəki ən ölümcül epidemiyalar - ARAŞDIRMA

  • Bölmə: Maraqlı  
  • Tarix: 27 mar 2020 [14:40]

Dünyada çaxnaşma salan Covid-19 hələ də hər gün minlərlə can almağa davam edir. Lakin alimlər koronavirusun bəşəriyyət üçün ən təhlükəli epidemiya olmadığını və fəsadlarının tamamilə müalicə olunduğunu düşünürlər.


Bizim Əsr "bizimxeber.az"a istinadən bəşər tarixində milyonlarla insanın həyatına qəsd edən ən pis epidemiyalardan bəzilərini təqdim edir:

 

"Qara ölüm" və ya Bubonik vəba


Bubonik vəba tez-tez "qara ölüm" adlanır. Belə ki, 1346-1353-cü illərin pandemiyası zamanı epidemiya planetin əhalisini üç dəfə azaldıb. "Qara ölüm" adlanan vəba zamanı orta əsr həkimləri tamamilə aciz qalıblar. Xəstəliyə qarşı mübarizənin yeganə təsir yolu yoluxmuş yerlərdən qaçmaq olub. Təəccüblü deyil ki, təhsilli həkimlər də şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Lakin daha sonralar "vəba həkimləri" peyda olub ki, bir qayda olaraq, bunlar təbiblər və ya sadəcə "şarlatanlar" adlandırılıb. Hakimiyyət onlara ciddi pul mükafatı vəd edirmiş. Xəstəlikdən qorunmaq üçün "vəba həkimləri" quş dimdiyi şəklində maska ​​taxırdılar. Dimdiyin içərisində saxlanmış ədviyyatlı otların ətiri vəba xəstəliyini qorxutduğuna inanılırdı.

 

 

Çiçək


Orta əsrlər Avropasında çiçək epidemiyası ümumiyyətlə insanların daimi yoldaşı hesab olunurdu. Eyni zamanda xəstəlikdən sağalmaq da çətin idi. Çox ciddi fəsadlarla müşahidə olunan xəstələr kor olmaq və bədənin, üzün tez-tez qaşınması nəticəsində çapıqlarsız ötüşmürdü. İlk "çiçək" peyvəndi 18-ci əsrin sonlarında tapıldı. Ancaq onların müsbət təsiri uzun sürmədi. Əksər insanlar özlərini risk altına atmaq istəmədikləri üçün revaksinasiyaya məhəl qoymadılar. Yalnız 1928-ci ildə çiçək bəşəriyyətiə təhdiddən qurtardı. Məcburi peyvəndlər öz işlərini gördü.

 

 

Xolera


Geniş miqyaslı Xolera epidemiyası 19-cu əsrin əvvəllərində baş verib. Onun ilk qurbanları Britaniya ordusunun minlərlə əsgəri, eləcə də müasir Banqladeş, Hindistan və Yava adasının milyonlarla yerli sakinləri idi. Bir neçə onillikdən sonra xəstəlik Rusiya və Avropaya, bir az sonra Amerikaya keçdi. Xolera pandemiyası sonuncu dəfə 1962-ci ildə qeydə alınıb. Ancaq xəstəliyin təcrid olunmuş başlanğıcları indi də baş verməkdədir.

 

 

"İspan" qripi


1918-1919-cu illərdə 600 milyondan çox insan "İspan qripi"nə yoluxub. Bu həmin dövrdə planet əhalisinin üçdə biri idi. Ölü sayı təxminən 100 milyon qeydə alınıb. Həyatları xilas olmuş şanslı olan virus yoluxucuları olan bəzi fotoqraf və rəssamlar həmin dövrü rəsmlərində təsvir ediblər. Hindistanda isə ölümcül qrip bütün şəhər və kəndlərin əhalisini sanki biçənəkdən keçirib. Avropada zavodlar dayandı, teleqraflar işini dayandırdı, sadəcə orada işləməyə insan qalmamışdı. Qatar maşinistləri yolda ikən ölürdülər ...

 

 

Malyariya


Uzun əsrlərdir malyariya tropiklərdə milyonlarla insanın həyatına qəsd edir. Avropada bu xəstəlik çoxdan ekzotik hesab olunurdu. Ancaq qloballaşmanın başlaması ilə vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Hindistanda aktiv kolonizasiya dövründə malyariya yüzlərlə insanı öldürdü, minlərlə britaniya əsgərlərini məhv etdi. İndiki vaxtda hava və dəmiryol əlaqələrinin inkişafı sayəsində ölümcül bir xəstəliyə yoluxma riski xeyli artıb. Üstəlik, tropiklərlə tamamilə əlaqəsi olmayan o dövlətlərdə də bu virus yayılmaqdadır.

 

 

Vərəm


Vərəm, bir vaxtlar dünya əhalisini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdı. Beləliklə, XIX əsrdə xəstəlik Avropa əhalisinin 25% -ni məhv etdi. 20-ci əsrdə vərəm təxminən 100 milyon insanın ölümünə səbəb olub. Xəstəliyə səbəb olan bakteriyanın səsbəbləri artıq aşkarlanmasına və peyvəndlərin hazırlanmasına baxmayaraq, həkimlər hələ də vərəm xəstəliyini tamamilə aradan qaldırılmasına nail ola bilməyiblər.

 


Загрузка...


Oxunub: 17220 dəfə